Có. Hành khách trên xe khách, kể cả xe giường nằm, bắt buộc thắt dây an toàn ở những chỗ có trang bị dây khi xe chạy. Người không thắt bị phạt 350.000–400.000 đồng theo khoản 4 Điều 12 Nghị định 168/2024/NĐ-CP, còn tài xế chở khách không thắt dây bị phạt 800.000–1.000.000 đồng. Quan trọng hơn tiền phạt, dây đai giữ người nằm không bị văng khỏi giường khi xe phanh gấp hoặc va chạm.
Căn cứ pháp lý: ai phải thắt, ai bị phạt
Khoản 2 Điều 10 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 quy định người lái xe và người được chở trên xe ô tô phải thắt dây đai an toàn tại những chỗ có trang bị dây. Theo LuatVietnam, khoản 2 Điều 45 cùng luật còn giao trách nhiệm cho người lái và nhân viên phục vụ trên xe hướng dẫn, yêu cầu và kiểm tra hành khách chấp hành quy định này.
Mức phạt cụ thể được Báo Lào Cai tổng hợp từ Nghị định 168/2024:
| Đối tượng | Hành vi | Mức phạt | Căn cứ |
|---|---|---|---|
| Hành khách | Không thắt dây an toàn tại chỗ có trang bị dây khi xe đang chạy | 350.000 – 400.000 đồng | Khoản 4 Điều 12 NĐ 168/2024 |
| Người lái xe | Không thắt dây hoặc chở người không thắt dây | 800.000 – 1.000.000 đồng | Điểm k, l khoản 3 Điều 6 NĐ 168/2024 |
Hành vi không thắt dây không bị trừ điểm giấy phép lái xe. Xe kinh doanh vận tải hành khách phải trang bị dây ở mọi vị trí ghế, giường; doanh nghiệp để xe thiếu dây cũng bị xử phạt riêng.
Các lỗi khác của hành khách đi xe khách
Ngoài chuyện dây đai, Điều 33 Nghị định 168/2024 có ba nhóm vi phạm dành cho hành khách, theo LuatVietnam:
- Không chấp hành hướng dẫn của lái xe, nhân viên phục vụ về trật tự, an toàn, gây mất trật tự trên xe: 100.000 – 200.000 đồng.
- Mang hàng độc hại, dễ cháy nổ, hàng cấm lên xe; đu bám bên ngoài, đứng, ngồi, nằm trên mui hoặc khoang hành lý; tự ý mở cửa hay có hành vi mất an toàn khi xe đang chạy: 1.000.000 – 2.000.000 đồng, có thể bị tịch thu hàng.
- Đe dọa, xâm phạm sức khỏe của hành khách khác, người lái, nhân viên phục vụ: 2.000.000 – 3.000.000 đồng.
Vì sao nằm cũng phải thắt dây?
Nhiều người nghĩ đã nằm thì "an toàn rồi". Thực tế, khi xe phanh gấp, cơ thể nằm trượt về phía trước theo quán tính; ở giường tầng trên, nguy cơ rơi xuống lối đi rất cao. Các vụ tai nạn xe giường nằm năm 2025 được báo chí nhắc lại, như vụ ở Hà Tĩnh tối 24/7 làm 10 người tử vong, hay vụ hai xe giường nằm tông nhau trên cao tốc Vĩnh Hảo – Phan Thiết sáng 9/7 khiến 3 người chết, 36 người bị thương, đã khiến một bạn đọc viết trên VTC News đề nghị nâng mức phạt và buộc nhà xe từ chối chở khách không chấp hành. Đó là ý kiến cá nhân, nhưng phản ánh đúng thực tế là nhiều khách vẫn bỏ qua dây đai khi đi đêm.
Cách thắt dây đúng trên giường nằm
- Tìm khóa trước khi đắp chăn. Dây trên xe giường nằm thường là loại hai điểm vắt ngang hông; khóa nằm ở mép giường hoặc kẹt dưới đệm.
- Đặt dây ngang xương chậu, không đặt ngang bụng. Dây ngang bụng mềm có thể gây chấn thương nội tạng khi xe giật mạnh.
- Thắt bên ngoài chăn mỏng, bên trong chăn dày. Chăn dày làm dây lỏng, giảm tác dụng; nếu lạnh, đắp chăn lên trên dây.
- Kéo dây vừa khít. Lỏng quá một bàn tay là quá lỏng.
- Khi ngủ nghiêng, vẫn giữ dây ở hông; đừng tháo ra rồi quên cài lại.
Nếu khóa hỏng hoặc dây bị kẹt, hãy báo phụ xe đổi chỗ ngay khi lên xe. Bạn có quyền yêu cầu, vì xe kinh doanh vận tải buộc phải có dây ở mọi vị trí.
Trẻ em, bà bầu và người cao tuổi
Trẻ nhỏ
Dây đai hai điểm trên xe giường nằm thiết kế cho người lớn. Với trẻ nhỏ nằm chung giường với bố mẹ, hãy cho trẻ nằm phía trong, sát vách, người lớn thắt dây và nằm ngoài; tránh để trẻ nằm ở mép giường tầng trên. Trẻ đủ lớn để nằm riêng thì vẫn thắt dây ở hông, chỉnh sao cho dây không cứa vào cổ.
Phụ nữ mang thai
Đặt dây thấp dưới bụng bầu, sát xương chậu. Chọn giường tầng dưới, gần cửa lên xuống. Các lưu ý khác có trong bài kinh nghiệm cho phụ nữ mang thai đi xe giường nằm.
Người cao tuổi
Giúp ông bà cài dây trước khi xe lăn bánh, và dặn bấm khóa mở khi cần đi vệ sinh lúc xe dừng nghỉ, tránh đứng dậy lúc xe đang chạy.
Ba hiểu lầm phổ biến
"Xe chạy cao tốc êm, không cần thắt." Ngược lại, tốc độ trên cao tốc lớn hơn quốc lộ nên lực quán tính khi phanh gấp hoặc va chạm cũng mạnh hơn. Vụ hai xe giường nằm tông nhau nêu ở trên xảy ra chính trên cao tốc.
"Phạt là phạt tài xế, khách không sao." Nghị định 168/2024 tách riêng hai hành vi: tài xế bị phạt vì chở người không thắt dây, còn hành khách cũng bị phạt vì tự mình không thắt. Một lần kiểm tra có thể dẫn đến hai biên bản.
"Dây hai điểm vô dụng với người nằm." Dây ngang hông không giữ được phần thân trên như dây ba điểm, nhưng nó giữ hông và chân cố định trên giường, giảm khả năng trượt ra lối đi hoặc rơi từ tầng trên xuống. Đó chính là kiểu chấn thương nặng thường gặp trên xe giường nằm.
Thói quen 30 giây mỗi lần lên xe
- Cất giày vào túi, đặt đồ giá trị vào túi đeo trước người.
- Kiểm tra khóa dây có bấm vào, mở ra được không.
- Cài dây, chỉnh độ khít, rồi mới kéo chăn và rèm.
- Đặt điện thoại ở chỗ dễ lấy để không phải tháo dây khi tìm đồ.
Khi nào được tháo dây?
Quy định áp dụng khi xe đang chạy trên đường. Lúc xe dừng hẳn ở trạm nghỉ, bạn tháo dây để xuống xe bình thường. Ngay khi xe chuẩn bị lăn bánh lại, nhân viên có trách nhiệm nhắc khách, nhưng tốt nhất là tự thành thói quen cài dây mỗi lần nằm xuống.
Còn băn khoăn nên chọn tầng nào cho an toàn và đỡ xóc, bạn có thể đọc thêm bài nên chọn giường tầng trên hay tầng dưới trước khi đặt vé chuyến tới.
Câu hỏi thường gặp
Ngồi xe khách ghế sau có phải thắt dây an toàn không?
Có, nếu vị trí đó có trang bị dây. Luật áp dụng cho người được chở trên xe ô tô nói chung, không phân biệt hàng ghế trước hay sau.
Không thắt dây an toàn có bị trừ điểm bằng lái không?
Không. Hành vi này chỉ bị phạt tiền: hành khách 350.000–400.000 đồng, người lái 800.000–1.000.000 đồng theo Nghị định 168/2024.
Xe khách không có dây an toàn ở giường thì sao?
Xe kinh doanh vận tải hành khách phải trang bị dây ở mọi vị trí. Bạn nên yêu cầu đổi chỗ và có thể phản ánh với nhà xe hoặc cơ quan quản lý vận tải nếu xe thiếu dây.
Phụ xe có quyền nhắc tôi thắt dây an toàn không?
Có. Khoản 2 Điều 45 Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ 2024 giao cho người lái và nhân viên phục vụ trách nhiệm hướng dẫn, yêu cầu và kiểm tra hành khách thắt dây. Hợp tác với họ cũng là bảo vệ chính bạn.