Cách chống say xe hiệu quả khi đi xe khách đường dài

Không có cách nào đảm bảo chống say xe tuyệt đối cho mọi người, nhưng phần lớn người dễ say vẫn có thể đi xe khách đường dài dễ chịu nếu kết hợp ba việc: chọn chỗ ngồi ít rung lắc, chuẩn bị ăn uống đúng trước chuyến đi, và biết xử lý ngay khi cơn khó chịu mới bắt đầu. Bài này gom những cách thực tế nhất, kèm lưu ý khi dùng thuốc và khi đi cùng trẻ nhỏ.

Vì sao lại say xe

Say xe xảy ra khi não nhận tín hiệu trái ngược nhau: tai trong cảm nhận cơ thể đang chuyển động, lắc lư, trong khi mắt (ví dụ đang nhìn màn hình điện thoại) lại báo rằng mọi thứ đứng yên. Sự lệch tín hiệu này gây chóng mặt, vã mồ hôi, buồn nôn. Hiểu cơ chế giúp bạn thấy rõ vì sao các mẹo dưới đây có tác dụng: chúng đều nhằm giảm rung lắc hoặc giúp mắt và tai “đồng ý” với nhau.

Đường đèo nhiều khúc cua (Đà Lạt, Sapa, Mộc Châu), xe phanh gấp liên tục, mùi xăng dầu, mùi đồ ăn và không khí bí đều làm cảm giác say nặng hơn.

Trước chuyến đi: chuẩn bị từ hôm trước

• Ngủ đủ: thiếu ngủ làm cơ thể nhạy cảm hơn với rung lắc.
• Ăn nhẹ trước 1–2 tiếng: không để bụng đói cồn cào, cũng không ăn quá no. Tránh đồ chiên, nhiều dầu mỡ, đồ cay, sữa nếu bạn nhạy cảm.
• Hạn chế rượu bia: cả tối hôm trước lẫn trước khi lên xe.
• Chọn chuyến phù hợp: nếu có thể, chọn chuyến đêm để ngủ qua đoạn đèo, hoặc chuyến đi đường cao tốc thay cho quốc lộ nhiều cua.

Chọn chỗ ngồi, chỗ nằm ít rung lắc

Vị trí trên xe ảnh hưởng lớn tới cảm giác say:

Chi tiết hơn về tầng trên, tầng dưới có trong bài nên chọn giường tầng trên hay dưới. Khi đặt vé, hãy nói rõ bạn dễ say để nhân viên ưu tiên xếp chỗ phía trước nếu còn.

Trên xe: những việc nên và không nên

Nên

• Nhìn ra xa về phía trước, nhìn đường chân trời thay vì cảnh vật lướt nhanh bên cạnh.
• Nhắm mắt nghỉ, ngả lưng, giữ đầu ổn định bằng gối cổ.
• Hít thở chậm, đều. Mở khe cửa gió điều hòa hướng vào mặt.
• Ngậm kẹo gừng, nhấm vài lát gừng hoặc kẹo bạc hà; nhiều người thấy dễ chịu hơn.
• Nghe nhạc, podcast nhẹ thay vì xem màn hình.

Không nên

• Đọc sách, nhắn tin, xem phim liên tục trên điện thoại.
• Ăn đồ có mùi mạnh trên xe hoặc ngồi cạnh người đang ăn.
• Uống nhiều nước có ga.
• Quay người ra sau nói chuyện lâu.

Khi cơn buồn nôn bắt đầu

Đừng cố chịu đến lúc không chịu nổi. Ngay khi thấy ngáp nhiều, vã mồ hôi lạnh, khó chịu vùng thượng vị:

1. Ngừng nhìn điện thoại, nhắm mắt hoặc nhìn ra xa.
2. Ngả lưng, nới lỏng thắt lưng, cổ áo.
3. Hít thở sâu và chậm, tập trung vào hơi thở.
4. Uống vài ngụm nước lọc mát, nhấm bánh quy khô.
5. Chuẩn bị sẵn túi nôn trong tầm tay để bớt lo lắng; báo phụ xe nếu cần dừng xe ở chỗ an toàn.

Một số người áp dụng bấm huyệt ở mặt trong cổ tay (thường gọi là huyệt nội quan) hoặc đeo vòng bấm huyệt. Hiệu quả khác nhau tùy người, nhưng đây là cách không dùng thuốc nên có thể thử.

Về thuốc chống say xe

Thuốc chống say xe bán tại nhà thuốc có nhiều loại, một số gây buồn ngủ, khô miệng, và cần uống trước giờ đi một khoảng thời gian theo hướng dẫn trên bao bì. Người có bệnh mãn tính, đang dùng thuốc khác, phụ nữ mang thai, đang cho con bú, người lớn tuổi và trẻ nhỏ nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng. Không tự ý tăng liều nếu thấy chưa đỡ, và không lái xe sau khi uống loại gây buồn ngủ.

Khi đi cùng trẻ nhỏ, người lớn tuổi

Trẻ em thường hay say xe hơn người lớn. Cho trẻ ăn nhẹ, mặc thoáng, ngồi gần cửa sổ phía trước, nhìn ra ngoài, chơi trò chơi nói chuyện thay vì xem máy tính bảng. Mang theo quần áo dự phòng, khăn ướt, túi nilon. Người lớn tuổi nên chọn giường tầng dưới để lên xuống dễ và ít lắc. Nếu mẹ bầu đi xe, xem thêm kinh nghiệm cho phụ nữ mang thai đi xe giường nằm vì có những lưu ý riêng.

Mẹo riêng cho từng loại xe

Xe giường nằm: nằm hơi cao đầu bằng gối, hướng mặt theo chiều xe chạy, nhắm mắt khi xe vào đèo. Tránh nằm nghiêng đọc điện thoại. Limousine ghế ngồi: ngả ghế vừa phải, nhìn ra kính trước, chọn ghế hàng đầu sau tài xế. Xe ghế ngồi lớn: chọn ghế cạnh cửa sổ phía trước, mở hé rèm để có ánh sáng tự nhiên, hạn chế ngồi trên bánh xe sau. Với tuyến có đoạn đèo dài như Sài Gòn – Đà Lạt hay Hà Nội – Sapa, hãy hỏi phụ xe đoạn đèo bắt đầu lúc nào để chủ động nhắm mắt nghỉ trước đó.

Bộ đồ nhỏ chống say nên mang theo

• Túi nôn hoặc túi nilon có khóa kéo.
• Khăn ướt, khăn giấy, nước lọc.
• Kẹo gừng, kẹo bạc hà, bánh quy khô.
• Dầu gió hoặc tinh dầu bạc hà (dùng kín đáo để không làm phiền người bên cạnh).
• Gối cổ, bịt mắt để dễ ngủ.

Khi nào cần đi khám

Say xe thông thường hết sau khi dừng di chuyển một lúc. Nếu bạn chóng mặt kéo dài, nôn nhiều không cầm được, đau đầu dữ dội, hoặc có các triệu chứng xuất hiện cả khi không đi xe, hãy đi khám để loại trừ vấn đề tiền đình hay bệnh lý khác.